EVO-Ritplan uitgebreid

De EVO levert al sinds enkele jaren een ritplanningssysteem, dat speciaal is bedoeld als ondersteunende 'tool' voor de handmatige ritplanning. Dit programma is in de loop der tijd uitgegroeid tot een volwaardig ritplanningssysteem met een eigen filosofie.
Ritplan was tot nu loe geen 'automatisch' planningspakket, maar maakle de planningen met behulp van 'basisroutes'. Deze routes beschrijven hoe er in een bepaald gedeelte van het land in principe wordt gereden. De voorkeuren van planners en/of chauffeurs worden op die manier vastgelegd in de compuler, waardoor elke planning een herkenbaar beeld geeft. Daarna kan de planner die basisplanning natuurlijk op alle mogelijke manieren aanpassen, waarbij zijn of haar wijzigingen direct worden vertaald naar kosten, kilometers en tijden. Rilplan in de oorspronkelijke vorm is dan ook bij uitstek geschikt voor die bedrijven die veel vasle klanten of steeds terugkerende ritpatronen hebben.

Hoofdpunten RitOpt:
- Ritplan uitgebreid met module voor optimalisatie;
- door RitOpt automatisch een planningsvoorstel;
- functionaliteit: maximaal duizend orders met vijf verschillende soorlen capaciteiten; vaste lostijd per klant en variabele lostijd per order; dubbele tijdvensters; maximaal honderd voertuigen;
- karakteristiek: tijdvensters en maximale rijtijden zijn geen 'harde' voorwaarden.
 
Centre for Quantitative Methods: CQM BV
CQM is een adviesbureau, dat diensten verleent aan bedrijfsleven, overheid en onderzoeksinstituten bij het oplossen van technisch-organisatorische problemen. In veel gevallen vormen kwantitatieve modellen en methoden de basis van de CQM-bijdrage. De veertig CQM-adviseurs dringen met gebruik van systematische en analytische aanpak, snel tot de kern van een probleem door. In nauwe samenwerking met de klant worden vervolgens praktische oplossingen gevonden en blijvende verbeteringen tol stand gebracht.
 
CQM heeft in circa 1500 projecten kennis en ervaring opgebouwd op de volgende terreinen:
- induslriële statistiek;
- optimalisering en simulatie (operations research);
- project management;
- decision analysis;
- material handling en lay-outplanning.
 
Deze kunnen gemakkelijk in Ritplan worden ondergebracht, waarna de planner zijn tijd dagelijks kan besteden aan het verbeteren van de planning, omdat alle routinematige handelingen door de computer worden gedaan.
 
Inzicht in de distributiekosten
Ritplan is leverbaar met de module 'Distrikost'. Deze module verzorgt de berekening van exacte, reële distributiekosten per klant. Bovendien komt er een aantal extra mogelijkheden ter beschikking van de planner. Hij of zij heeft de mogelijkheid om naast de standaard aanwezige hulpmiddelen nog een viertal andere te raadplegen:
- distributiekosten per klant;
- prestatie indicator (PI) per m3, die de te leveren prestatie voor een klant weergeeft per volume;
- PI per kilogram, die hetzelfde doet op gewicht;
- grafische weergave van deze drie.
 
De distrikostmodule geeft bovendien de mogelijkheid om de geleverde prestaties naar de klanten over een langere termijn te bekijken, zodal gemiddelden over een periode kunnen worden genomen. Dit geeft ook op de langere lermijn een goed kosteninzicht.
 
Automatisch plannen
Binnenkort wordt Ritplan leverbaar met een nieuwe module, onder de naam 'RitOpt'. RitOpt staat voor RITplan met OPtimalisatie. Deze module voegt de mogelijkheid toe automatisch een planningsvoorstel te genereren. De planner kan dan naar keuze zijn planningen volledig automatisch laten maken (met RitOpt) of deze genereren op basis van de 'oude' methode, met behulp van basisroutes. Op die manier kan RitOpt ook dienen als hulpmiddel om basisroutes te verfijnen of te verbeteren. De RitOpt module maakt, zelfs voor vrij forse routeringsproblemen een voorstel. Daarna is het woord weer aan de planner, die indien gewenst op dezelfde wijze als voorheen de planning met de hand kan wijzigen. In nauwe samenwerking met de EVO heeft het Eindhovense adviesbureau Centre for Quantitative Methods CQM BV gewerkt aan een eerste versie van deze module. Een groot aantal praktische randvoorwaarden en opties is in deze versie verwerkt. Wanneer er van de EVO-leden verzoeken komen om een meer uitgebreide functionaliteit, zal CQM BV deze wensen in volgende versies kunnen opnemen. CQM-Operations Research heeft bij realisering van deze planningsoptie meegewerkt omdat dit bureau ervaring heeft in algoritmiek voor complexe problemen. Voertuigplanning is daar een voorbeeld van. Andere voorbeelden zijn: produktieplanningsproblemen, configuratie en beladingsproblemen.
 
RitOpt: functionaliteit
In RitOpt worden veel voorkomende praktische voorwaarden verwerkt. Waar kan RitOpt zoal rekening mee houden? Vanuit een centraal depot kunnen tot maximaal duizend orders gepland worden, retour- zowel als afleverorders. Dat is mogelijk met vijf verschillende soorten capaciteiten, zoals volume, gewicht en nog drie door de gebruiker te definiëren eenheden, bijvoorbeeld pallets en laadmeters. Voor het afleveren/ophalen wordt rekening gehouden met een vaste lostijd per klant en een variabele lostijd per order. Voor iedere klant kunnen voor een bepaalde dag zogeheten dubbele tijdvensters worden gehanteerd, bijvoorbeeld van 9-12 of van 13-17 uur. De afstanden en rijtijden tussen de verschillende locaties worden verkregen uit het bij Ritplan leverbare fijnmazige netwerk. Ritplan is ook leverbaar met een grofmazig netwerk, doch dit is niet voldoende nauwkeurig om met RitOpt goede resultaten te genereren. De voertuigvloot bestaat uit maximaal honderd verschillende voertuigen. Voertuigen mogen verschillen in capaciteit (volume, gewicht of drie zelf gedefinieerde eenheden), kosten per uur, kosten per km en maximale rijtijd. Met lunchpauzes kan eveneens rekening gehouden worden.

Karakteristiek voor RitOpt is dat tijdvensters en de maximale rijtijd niet als 'harde' randvoorwaarden behoeven te worden opgenomen. De gebruiker heeft de mogelijkheid om door middel van een in te stellen 'boetefunctie' overschrijding van tijdvensters en rijtijden toe te laten. Indien de boete zeer hoog is, zullen uiteraard de randvoorwaarden hard zijn maar in andere gevallen kunnen kleine overschrijdingen in de planning worden toegestaan waardoor mogelijk veel betere oplossingen kunnen worden gevonden.

RitOpt: vereisten
Het onderliggende algoritme (rekenmethode) is een mengsel van een aantal ideeën die de laatste jaren bewezen hebben in de praktijk goed te werken. We noemen besparings-, invoegings- en verbeteringstechnieken. Het algoritme is zo geconstrueerd, dat het mogelijk is vooraf de rekentijd in te stellen. Na een minimum rekentijd zal een oplossing gevonden zijn waarna verbeteringen en hernieuwde constructie beginnen. De vereisten voor het gebruik van Ritplan met de module RitOpt is in elk geval een 386-computer met minimaal 4 Mb geheugen. Hiervan moet tenminste 2 Mb beschikbaar zijn als XMS-geheugen. Het werkt echter beter op een 486-machine met 4 Mb beschikbaar als XMS-geheugen.
 
RitOpt: tot slot
Vermoedelijk zal de eerste versie eind oktober 1993 gereed zijn. RitOpt is een interessante en aantrekkelijk geprijsde toevoeging aan Ritplan: commerciële pakketten met een vergelijkbare functionaliteit kosten al gauw het 10- tot 50-voudige. Bij voldoende belangstelling zullen zowel algoritmiek als functionaliteit nog flink uitgebreid kunnen worden.

 

Dr.lr. H. Fleuren, CQM

Ing. R. Janse,

EVO-afdeling Informatievoorziening